|Sunday, July 30, 2017
You are here: Home » विशेष वृत्त » सारं काही दुभंगलेलंच….!



सारं काही दुभंगलेलंच….! 

मनं, घरं नि भवितव्यही..; अस्वस्थ माळीणची ‘अत्यवस्थ’ कथा..!!

डोंगरकडा कोसळून क्षणार्धात नाहीसं झालेलं माळीण गाव पुन्हा उभं राहिलं खरं…मात्र, तीन वर्षांनंतरही माळीणकरांची मनं अजून दुभंगलेलीच आहेत…त्या जीवघेण्या स्मृती आजही पुसल्या गेलेल्या नाहीत…नव्या माळीणमध्ये हक्काचा निवारा मिळाला असला, तरी रस्ते, भराव खचण्यापासून ते पायऱया भेगाळण्यापर्यंत अनेक संकटं या पावसाळय़ात ग्रामस्थांना झेलावी लागलीत….भय काही केल्या संपलेलं नाही….आपल्या भवितव्याचा पाया भुसभुशीत तर नाही ना….या भीतीने कुणी पुन्हा पत्र्याच्या शेडमध्येच आसरा घेतलाय…तर कुणी बाहेरगावी मुले वा नातेवाईकांकडे स्थलांतर केलंय…आदर्श मॉडेल म्हणून गाजावाजा झालेल्या या गावात कुणाचंच मन रमेनासं झालंय….जणू सगळंच दुभंगलेपण आलंय….

सहय़ाद्रीच्या डोंगरकुशीत व भुबरा नदीच्या काठावर वसलेल्या माळीण नावाच्या अस्वस्थ गावाची ही ‘अत्यवस्थ’ कथा आहे. 30 जुलै 2014 हा दिवस माळीण गावासाठी काळच ठरला. सकाळच्या वेळेस डोंगरकडा कोसळून झालेल्या दुर्घटनेत अख्खे गाव गडप झाले. या आपत्तीत 151 जणांचे बळी गेले, तर कित्येक जखमी झाले. उद्या (रविवारी) या घटनेला तीन वर्षे पूर्ण होतायत. मात्र, आजही माळीण पूर्णतः सावरलेले नाही. दुर्घटनास्थळी स्मृतीस्तंभ, स्मृतिवन उभारण्यात आले असून, मृत्युमुखी पडलेल्यांच्या स्मरणार्थ जांभूळ, आंबा, अशोक, चाफा अशी झाडे लावण्यात आली आहेत. मात्र, तो ढिगारा उद्ध्वस्त माळीणची साक्षच देतोय. आपले नातलग गेल्याने आयुष्यात निर्माण झालेली पोकळी भरून निघालेली नाहीच. उलट दुःखाचा डोंगर नव्या जागेतही टांगत्या तलवारीसारखा आपल्या शिरावर तर नाही ना, या भीतीने अनेकांना पछाडले आहे. त्यामुळे गावात फेरफटका मारला, की कुलूपबंद घरेच काय ती पाहायला मिळतात. शाळेचेही तसेच. तांत्रिकदृष्टय़ा गाव उभे राहिले, पण त्याचे गावपण हरवले ते हरवलेच, अशीच एकूण अवस्था आहे.

‘आदर्श मॉडेल’ला तडे

मागच्या 2 एप्रिल 2017 ला मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या प्रमुख उपस्थितीत माळीणचा लोकार्पण सोहळा पार पडला. पुनर्वसनाचे आदर्श मॉडेल म्हणून माळीणचा कोण डांगोरा पिटला गेला. प्रत्यक्षात पावसाने या आदर्श मॉडेलला तडे गेले आहेत. पहिल्याच पावसात माळीणची नियोजन व्यवस्था वाहून गेल्याचे बघायला मिळाले. गावातील रस्ते, भराव, पायऱया खचल्या. कुठे स्वच्छतागृहे, घरांच्या पायऱयांना तडे गेले, तर अनेकांच्या घरांच्या वरच्या, खालच्या भागात ओल आल्याचे आढळले. मागच्या दीड ते दोन महिन्यांपासून माळीणमध्ये संततधार पाऊस होत आहे. प्रशासनाकडून डागडुजी करण्यात आली असली, तरी भविष्यात असे प्रकार घडणार नाहीत, याची हमी देता येत नाही. अर्थातच हे पुनर्वसन, तेथील घरांची रचना किती शास्त्रशुद्ध आहे, नवे माळीण सुरक्षित आहे काय, यांसारखे अनेक प्रश्न आता अधिक ठळकपणे समोर येताना दिसत आहेत. याबाबत ‘तरुण भारत’ प्रतिनिधीने प्रत्यक्ष माळीणला भेट देताना तेथील ग्रामस्थांशी संवाद साधला. त्यातून माळीणच्या अत्यवस्थेवरच झगझगीत प्रकाश पडतो.

गाव भुसभुशीत पायावर उभे

सुहाज झांजरे हे गावातील सुशिक्षित व्यक्तिमत्त्व. या दुर्घटनेत त्यांनाही वडील भीमाजी झांजरे व बहीण दीपाली झांजरे यांना गमवावे लागले. या प्रश्नी सातत्याने भूमिका घेणाऱया झांजरे यांनी माळीणकरांची कैफियत मांडली. ते म्हणाले, माळीण उभे राहिले, पण संकटांची मालिका कायम आहे. पावसाळय़ात रस्ते, भराव, पायऱया खचल्यामुळे अनेकांच्या मनात साशंकता आहे. मुळात नवीन गावदेखील डोंगर पोखरूनच उभारण्यात आले आहे. या जागेवरील भुसभुशीत माती पाहता ते अन्यत्र खडकाळ जागेवर उभारणे योग्य ठरले असते. ते टाळल्याचे दुष्परिणाम पाहायला मिळतात. घरे बांधताना खडक वा मुरूम लागला नाही. पुनरावृत्ती होऊ नये म्हणून आरसीसीसह भराव व मोठमोठय़ा भिंती टाकण्यात आल्या. परंतु, त्याचा फारसा उपयोग झालेला नाही. खचलेल्या भरावात पुन्हा माती टाकली असली, तरी मातीच भुसभुशीत असल्याने ती पुन्हा खाली जाण्याचा धोका कायम असेल.

घरांची रचनाही सदोष

सध्याची गावाची रचनाही सदोष अशीच आहे. माळीणमध्ये प्रचंड पाऊस होतो. हे पाहता तेथे गावासारखीच उतरत्या छपरांची घरे बांधणे सुसंगत ठरले असते. ग्रामस्थांचीही तीच इच्छा होती. प्रत्यक्षात घरांसाठी कोरियन टेक्नॉलॉजीचा वापर करण्यात आला. या रचनेतून प्रशासनाने काय साधले, कळत नाही. एका घरासाठी साधारण 8 लाख रुपये खर्च आला. मात्र, ती सोयीची नाहीत. सर्वजण शेतकरी असल्याने शेती वा अवजारे ठेवण्याच्या दृष्टीने घरांची रचना हवी होती. त्याचा कोणताही विचार झाला नाही. पावसाच्या दृष्टीनेही ती सक्षम वाटत नाहीत. त्यामुळेच या घरांना ओल येण्याचे प्रकार झाले. पहिल्या वर्षीच अशी स्थिती असेल, तर पुढे काय होईल? काळाच्या कसोटीवर ही घरे टिकतील काय? भुसभुशीत पायावरील या घरांचे भवितव्य काय? डागडुजी हा तात्पुरता उपाय झाला. एकूणच जागा पाहता ड्रेनेज लाईन, भिंती, भराव, रस्ते खाली येण्याची भीती संभवते.

गावाचे भवितव्यही अधांतरीच

ग्रामपंचायत, शाळा, गुरांचा गोठा, समाजमंदिर, पाण्याची टाकी व फ्लॉट अशी गावाची रचना आहे. एकूण 68 फ्लॉट आहेत. प्रत्येक फ्लॉटमध्ये एक हॉल, किचन व बेडरूम असून, 67 कुटुंबांना कागदोपत्री घरे देण्यात आली आहेत. सध्या दहा ते बाराच कुटुंबे काय ती तेथे राहत असतील. येथे पुन्हा काय झाले तर…या शंकेने 7 ते 8 कुटुंबांनी तात्पुरते पुनर्वसन केलेल्या पत्र्याच्या शेडमध्येच आसरा घेतला आहे. तर पुणे वा परिसरातील आपल्या नातलगांकडे काही जण राहत आहेत. पावसाळा संपल्यानंतर बहुदा हे लोक गावाकडे परततील. मात्र, ही घरेही डोंगर पोखरूनच उभारलेली. निसर्गाने एकदा आपले रौद्र रूप दाखवलेच आहे. त्यामुळे गावाचे भवितव्य अधांतरी तर नाही ना, या अस्वस्थतेत गावकरी असल्याकडे ते लक्ष वेधतात.

आम्ही बाया माणसं कुठं जाणार..?

कुणी यावर बोलणं सोडलंय. त्यांना आठवणींची आठवणही नकोय. मात्र, काही आपली वेदनाही मांडतायत. वनीता झांजरे म्हणतात, यात पती, मुलगी व सासरे गेले. जखमा भरणार नाहीत. घरं मिळाली, पण सुख नाही. भराव, घरांच्या पायऱयांच्या चिरा बघून पुन्हा मन चिरतं. घराच्या कोपऱयात ओल आहे. पोरगा बाहेर शिकायला आहे. आम्ही बाया माणसं. कुठं जाणार? म्हणून इथंच राहतो.

सुमन लेंभे म्हणाल्या, मुलीकडे गेल्याने वाचले. शेती जुन्या जागेजवळ असल्याने जावेच लागते. आठवण सरत नाही. बारकी पोरगी सांगलीत विटय़ामध्ये इंजिनिअरिंग करतेय. सुटीत पोरी आल्या होत्या. शेतीकडे बघावं लागतं. म्हणून इथंच थांबलेय. नवीन घरात वरून ओल आहे. अजून भीती वाटते.

नव्या माळीणमधून तात्पुरते पुनर्वसन केलेल्या पत्रा शेडमध्ये परतलेल्या सीताबाई वीरणक यांनीही व्यथा मांडली. सीताबाईंचे पती, मुलगा, मुलगी, जावई यांचा बळी गेला. जीवाची भरपाई होऊ शकत नाही. घर मिळालं. पण, भिंत खचली. त्यामुळे परत आले.

माणुसकीची ऐशीतैशी

नियम, निकष या बाबी पुनर्वसनासाठी महत्त्वाच्या मानल्या जातात. माळीणमध्येही निकषात बसत नसल्याने दोन-तीन जणांना पुनर्वसनातून वगळण्यात आले. तात्पुरत्या शेडमध्ये निवारा दिला जातो, मग पुनर्वसनातून कसे वगळले जाते, हे कोडेच. घर गेले असेल, तर माणुसकीच्या पातळीवर तरी काही होणे आवश्यक ठरते. बऱयाचदा नैसर्गिक आपत्तीनंतर आपल्याकडे निधी जमा होतो. संस्था, व्यक्ती पुढे येतात. प्रत्यक्षात तो संबंधितांपर्यंत पोहोचतो का? अशा नाकारलेल्यांना तरी त्याचा फायदा का मिळू नये? मात्र, माणुसकीची अशी ऐशीतैशी होणे, हे वेदनादायीच ठरते.

 

अडचणींच्या सोडवणुकीसाठी तहसीलदारांच्या नेतृत्वाखाली टीम

लोकांच्या मनात भीती असल्याकडे लक्ष वेधले असता निवासी जिल्हाधिकारी राजेंद्र मुठे म्हणाले, यासंदर्भात तहसीलदारांच्या नेतृत्वाखाली एक टीम तयार करण्यात आली आहे. येथील लोकांना कोणतीही अडचण आल्यास ही टीम तातडीने मदत करण्यात तप्तर असेल.

अधिक चांगली जागा सुचविली होती ः जीएसआय अधिकाऱयाचे स्पष्टीकरण

यासंदर्भात जीएसआयच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱयाशी संपर्क साधला असता ते म्हणाले, आम्ही एकूण तीन जागा सुचविल्या होत्या. त्यात एक सर्वाधिक चांगली जागा सुचविण्यात आली होती. मात्र, त्या जागेपासून आत्ताची जागा नजिकच असल्याने ती प्रशासनाकडून घेण्यात आली. या जागेसंदर्भात आम्ही ड्रेनेज, रिटेनिंग वॉलसारख्या गोष्टी सुचविल्या होत्या, असे त्यांनी सांगितले.

पंतप्रधानांकडेही गाऱहाणे मांडणार ः सुहाज झांजरे

सध्याची माळीणची जमीन योग्य आहे वा नाही, याबाबत जीएसआयचा अहवाल काय होता, यासंदर्भातील माहिती जर माहिती अधिकार कायद्याखालीही मिळत नसेल, तर त्याला काय म्हणायचे? आजचे माळीण सुरक्षित आहे का, याचे उत्तर मिळाले पाहिजे. या अहवालाबाबत लोकायुक्तांनाही पत्र पाठविले असून, पंतप्रधानांकडेही गाऱहाणे मांडणार असल्याचे सुहास झांजरे यांनी सांगितले.

 

एकूणच माळीणचे पुनर्वसन आदर्श मानले जात असले, तरी त्यातून मनांचे, गावाचे दुभंगलेपण गेलेले नाही. उलट भवितव्यही दुभंगल्यासारखे झाले आहे. माळीण ते माळीण हा प्रवास अस्वस्थदायीच असला, तरी माळीणकरांची आता तरी या दुभंगलेपणाच्या दुष्टचक्रातून सुटका व्हावी.

                              

                                         प्रशांत चव्हाण, पुणे

 

फोटो बायलाईन….. हिमांशू बायस, पुणे .

 

सुहाज झांजरे….फोटो…

 

फोटो….

माळीणमध्ये बळी पडलेल्यांच्या स्मृत्यर्थ स्मृतीस्तंभ व स्मृतीवन उभारण्यात आले आहे.

 

नव्या माळीणमध्ये घरांच्या पायऱयांना गेलेले तडे….

 

नव्या घरांना आलेली पाण्याची ओल…..

 

नवे माळीण आजही कुलूपबंदच….

 

वनीता झांजरे…..

सुमन लेंभे….

 

Related posts:

प्रपोजल शोधत आहात? मराठी मॅट्रीमोनीमध्ये रजीस्ट्रेशन मोफत आहे!