|Thursday, February 22, 2018
You are here: Home » विशेष वृत्त » पुण्यात बोन्सायची पहिली जागतिक परिषद

पुण्यात बोन्सायची पहिली जागतिक परिषद 

ऑनलाईन टीम / पुणे

    भारतात बोन्साय कला वाढावी याबरोबरच या कलेचा उपयोग शेतीपूरक व्यवसाय म्हणून व्हावा या उद्देशाने पुण्यातील प्रसिद्ध बोन्साय कलाकार प्राजक्ता गिरीधर काळे यांच्या पुढाकाराने ‘बोन्साय नमस्ते’ या बोन्साय विषयक पहिल्या भव्य आंतरराष्ट्रीय परिषद आणि प्रदर्शनाचे आयोजन करण्यात येत आहे. येत्या २२ ते २५ फेब्रुवारी दरम्यान सिंचननगर येथील कृषी महाविद्यालयाच्या मैदानात हे प्रदर्शन भरविण्यात येणार आहे. प्रदर्शनाची वेळ सकाळी ९ ते रात्री १०  असून सदर प्रदर्शनास प्रवेश विनामूल्य असेल. याविषयीची घोषणा प्राजक्ता गिरीधर काळे यांनी आज झालेल्या पत्रकार परिषदेत केली. यावेळी गिरीधर काळे, बोन्साय नमस्तेचे सल्लागार जनार्दन जाधव हे देखील उपस्थित होते.

‘बोन्साय नमस्ते’ या भारतात प्रथमच भव्य स्तरावर भरविण्यात येणा-या पहिल्या जागतिक परिषदेबद्दल माहिती देताना प्राजक्ता काळे म्हणाल्या की, वृक्षांविषयीच्या ‘बोन्साय’ या नावाने जगभरात प्रसिद्ध असलेल्या जपानी कलेचे मूळ हे प्राचीन भारतीय संस्कृतीत ‘वामनवृक्ष कला’ या नावाने पहायला मिळते. बौद्ध धर्माच्या प्रसाराबरोबरच याचा जगभरात प्रसार झाला. जपानमध्ये याला कलेचा दर्जा मिळाला. त्यानंतर सर्वत्र ही कला ‘बोन्साय आर्ट’ म्हणून प्रसिद्धीस आली. भारतात या कलेचे मूळ असून देखील या कलेला फारसे प्राधान्य आणि व्यासपीठ मिळाले नाही. हेच लक्षात घेत भारतीय मूळ असलेली ही कला आपल्या देशात वाढावी, सर्वसामान्यांना त्याची माहिती व्हावी आणि शेतीपूरक व्यवसाय म्हणून याचा विचार व्हावा या उद्देशाने आम्ही ‘बोन्साय नमस्ते’च्या माध्यमातून प्रयत्न करणार आहोत.

त्या पुढे म्हणाल्या की, सिंचननगर येथील कृषी महाविद्यालयाच्या पटांगणात पिंपळाच्या पानाच्या आकारात साकारण्यात येणा-या  या प्रदर्शनात एक हजारांहून अधिक बोन्साय एकाच ठिकाणी पाहण्याची संधी नागरिकांना मिळणार आहे. ज्यामध्ये १० विभागात मामे, शोहीन, स्मॉल बोन्साय, मिडीयम बोन्साय, लार्ज व एक्स्ट्रा लार्ज बोन्साय अशा इतर अनेक प्रकारांचा समावेश असेल. ज्यामध्ये १ मीटर उंचीचे सर्वांत जुने १५० वर्षांचे उंबराचे बोन्साय आहे, तर ३ इंच उंचीचे बोन्साय हे सर्वांत लहान बोन्साय या ठिकाणी पहायला मिळणार आहे. प्रदर्शनाच्या ठिकाणी बोन्साय विषयक पुस्तकांचे एक ग्रंथालय देखील उभारण्यात येणार आहे.

बोन्साय नमस्ते या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत भारतातील बोन्साय कलाकारांना आंतरराष्ट्रीय कीर्तीच्या ज्येष्ठ बोन्साय कलाकारांचे मार्गदर्शन विविध कार्यशाळांच्या माध्यमातून उपलब्ध होणार आहे. जगातील १६ विविध देशांतील बोन्साय कलाकार (मास्टर्स) या परिषदेत सहभागी होणार असून त्यात प्रामुख्याने बेल्जियम, इटली, इंडोनेशिया, जपान, इंग्लंड, अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, व्हिएतनाम आदी देशांमधील कलाकारांचा समावेश आहे. तसेच कृषी व फलोत्पादन महाविद्यालातील विद्यार्थ्यांना या कलेची ओळख व्हावी आणि त्याचा शेतीपूरक व्यवसायासाठी विचार व्हावा यासाठी काही विशेष प्रात्यक्षिके देखील आयोजित करण्यात येणार आहेत, असेही त्यांनी आवर्जून नमूद केले.   

भारतातील वातावरण व भारतात आढळणा-या वृक्षांच्या प्रजाती या बोन्साय कलेसाठी अत्यंत पोषक असून देखील याचा फारसा प्रसार भारतात झाला नाही याचे मुख्य कारण म्हणजे प्री बोन्साय मटेरियलची कमतरता. भारतात इतर देशांच्या तुलनेत बोन्साय कला जोपासणा-यांमध्ये स्त्री कलाकारांचे प्रमाण हे खूप जास्त आहे. शेतीशी संबंधित स्त्रीयांना यासंबंधीचे प्रशिक्षण दिल्यास प्री बोन्साय मटेरियलची निर्मिती अगदी सहज होऊ शकते, जी देश विदेशातील बोन्साय कलाकारांना उपलब्ध करून देता येईल. यामुळे शेतीपूरक व्यवसाय वाढीस चालना मिळेल.        

आज भारतात बेरोजगारीचे प्रमाण वाढत असताना बोन्साय कलेचा योग्य वापर केला तर शेतीला एक पूरक व्यवसाय म्हणून आपण याचा विस्तार करू शकतो. याबरोबरच भारतात असलेले वृक्षांचे अनेकविध प्रकार लक्षात घेत बोन्साय कलेच्या वाढीसाठी आपला देश एक महत्त्वाचे व्यासपीठ ठरू शकतो. मात्र हे करीत असताना सातत्य आणि संयम हा महत्त्वाचा असल्याचे प्राजक्ता काळे यांनी यावेळी नमूद केले.

मूळात बागकामाची आवड असलेल्या प्राजक्ता काळे या १९८४ सालापासून बोन्साय कला जोपासत आहेत. सुरुवातीला पुस्तकांच्या माध्यमातून आणि त्यानंतर इंडोनेशियातील प्रसिद्ध बोन्साय कलाकार रुडी नजोन  यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी बोन्साय मधील प्रशिक्षण घेतले. प्राजक्ता काळे यांचे बोन्साय बद्दलचे प्रेम पाहत रुडी यांनी वर्षातून एकदा भारतात येत त्यांना बोन्साय कला शिकविण्यास सुरुवात केली.

त्यानंतर गेली दोन दशके काळे यांनी स्वत:ला केवळ बोन्साय कलेला वाहून घेतले आहे. त्यांनी पुण्यापासून २० किमी अंतरावर असलेल्या बिबेडोहोळ, मावळ येथे बोन्साय फार्म साकारला आहे. ज्या ठिकाणी तीन हजारांहून अधिक बोन्साय साकारण्यात आले आहेत. त्यातील निवडक एक हजार बोन्साय वर नमूद केलेल्या प्रदर्शनात दाखविण्यात येणार आहे.

प्राजक्ता काळे यांच्या आजवरच्या या बोन्साय विषयक प्रवासात त्यांच्या कुटुंबीयांनी आणि विषेत: त्यांची सासू कावेरीबाई काळे यांनी मोलाची साथ दिली आहे. याबरोबरच काळे यांनी सुचेता अवदानी, कामिनी जोहारी, राहुल राठी आणि मार्क डिक्रुज या त्यांच्या समविचारी मित्र मैत्रिणींबरोबर ‘बोन्साय नमस्ते’ या नावाने संस्था सुरु केली असून त्याद्वारे ते बोन्साय कलेच्या प्रसारासाठी कार्यरत आहेत. 

Related posts: